Marta Cartabia laureatką Nagrody Mikołaja Kopernika Fides et Ratio

Wybitna włoska prawniczka, reformatorka prawa i wykładowczyni akademicka, a w obecnej kadencji także przewodnicząca Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej) Marta Cartabia jest trzecią w historii tego wyróżnienia laureatką Nagrody Mikołaja Kopernika Fides et Ratio, prestiżowego wyróżnienia marszałka województwa kujawsko-pomorskiego, którą honorowane są postaci odnoszące się w działalności naukowej i twórczej do kluczowego dla naszej cywilizacji dialogu wiary i rozumu. Uroczysta gala, podczas której prof. Cartabia odebrała nagrodę, odbyła się w poniedziałek w reprezentacyjnych wnętrzach Pałacu Dąmbskich.

– Dziękuję pani profesor Caratabrii za to, że podąża przez całe życie drogą prawdy i dialogu, który ją pogłębia, za obronę chrześcijańskich fundamentów Europy. Dziękujemy za zaangażowanie na rzecz tolerancji i dialogu między ludźmi, narodami, państwami i kontynentami, za zaangażowanie na rzecz pokoju na świecie.  Ten świat dziś, jak nigdy dotąd, potrzebuje prawdziwego proroctwa. Potrzebuje prawdziwych autorytetów – odważnych w poszukiwaniu prawdy – i tego, co wzbogaca człowieka – mówił podczas dzisiejszej ceremonii wręczenia nagrody marszałek Piotr Całbecki.

– Nasze rozumienie Pisma Świętego dojrzało. Nie szukamy w Biblii astronomii czy biologii, a nawet mamy rozeznający i krytyczny sposób traktowania twierdzeń historycznych zawartych w Biblii. Rozumiemy Biblię jako instrukcje i naukę o sposobie życia – nie fizykę, lecz metafizykę. Instrukcje dotyczące etyki i znaczenia sensownego życia, w kwestiach, w których nauka milczy lub powinna milczeć. Biblia odpowiada na pytania, których nauka nie zadaje i na które nie potrafi odpowiedzieć. (…) W Europie żyjemy w epoce postkonstantyńskiej. Ludzie wiary są mniejszością. I często są wyśmiewani. Kiedyś była to chrystofobia. Teraz jest gorzej – to chrystoamnezja. Przynajmniej nie rzucają nas lwom na pożarcie. (…) Jeśli moja analiza współczesnego etapu debaty o Fide et Ratio ma jakąkolwiek wartość, nie znam nikogo bardziej zasługującego na tę nagrodę niż Marta Cartabia. Wybitna profesor (…). Szanowana przez kolegów na całym świecie. Uwielbiana przez swoich studentów. (…) Tożsamość religijna Cartabii nigdy nie jest ukrywana. Jest częścią profilu, z którego jest znana i za który jest szanowana. Nie wykrzykuje tego z dachów, jak niektórzy. Ale też tego nie ukrywa. Ona wie, gdzie postawić granicę. (…) Dla mnie najbardziej znaczące, poruszające i głębokie prorocze stwierdzenie w całej Biblii znajduje się w Księdze Micheasza: Powiedziano ci, człowiecze, co jest dobre. I czego żąda Pan od ciebie, jak tylko byś wypełniał sprawiedliwość, miłował życzliwość i w pokorze obcował ze swoim Bogiem? (Obcuj w pokorze, ale nie w ukryciu.) Marta Cartabia, jako uczona, sędzia i człowiek, jest ucieleśnieniem tej nauki – mówił w laudacji prof. Joseph Weiler.

– Rozpoczęłam moją służbę publiczną na początku nowego wieku, właśnie w momencie, gdy wielka sekularyzacja starego kontynentu wychodziła na jaw, także w dość agresywnych formach. (…) Profesor Weiler pisał wtedy swoją książkę, niedawno wznowioną, o Europie chrześcijańskiej, w której piętnował powszechną „chrystofobię” i wrogość wobec każdego zjawiska religijnego, wynikającą z błędnie rozumianej laickości. (…) Bycie katolikiem i publiczne wyznawanie swojej wiary było powodem zakłopotania w tamtym czasie. A Weiler zachęcał nas, byśmy nie wycofywali się w wymiar prywatny, byśmy się nie ukrywali. (…) [Błędne jest założenie] iż wiara – oraz nauka społeczna Kościoła [katolickiego] – są „podręcznikiem nakazów”, gotowych do zastosowania, i że zadaniem kobiety wierzącej w polityce jest wprowadzanie w życie tych nakazów. Ta perspektywa jest nierealistyczna i niepożądana. Nierealistyczna, ponieważ trzeba liczyć się z faktem, że we współczesnym społeczeństwie jesteśmy mniejszością. I kiedy masz odpowiedzialność publiczną, musisz liczyć się z „granicą tego, co możliwe”. (…) Perspektywa narzucania własnych gotowych rozwiązań, nawet gdyby była możliwa, nie byłaby nawet pożądana, ponieważ nie uwzględniałaby koniecznego „rozróżnienia między wspólnotą kościelną a wspólnotą polityczną” oraz koniecznej „autonomii spraw doczesnych”. (…) Co pozwala nam zaakceptować niedoskonałe rozwiązanie, kompromis, który, dobrze wiemy, nie odpowiada naszym ideałom? To świadomość, że naszym zadaniem nie jest wypowiedzenie ostatecznego słowa o historii ludzkości, że nikt z nas nie jest panem historii – odpowiadała na laudację prof. Cartabia. 

Skończyła prawo na Uniwersytecie Mediolańskim, doktoryzowała się w Europejskim Instytucie Uniwersyteckim we Florencji, w roku 2004 objęła profesurę na Uniwersytecie Mediolan-Bicocca. Specjalizuje się w prawie konstytucyjnym, od 2011 roku zasiada we włoskim Sądzie Konstytucyjnym (gdzie w latach 2014-2019 była wiceprezesem, a w kolejnej kadencji prezesem). Jest współtwórczynią reformy włoskiego systemu prawa karnego i postępowania cywilnego.

Opowiada się m.in. za wprowadzeniem rozwiązań alternatywnych dla kary pozbawienia wolności (m.in. areszt domowy, prace społeczne). Proponowane przez nią rozwiązania prawne, zakorzenione w katolickiej nauce społecznej, są doceniane przez społeczność międzynarodową. Od 2021 roku pani Cartabia jest członkinią Komisji Weneckiej (która jest złożonym wyłącznie z wysokiej klasy ekspertów i cieszącym się ogromnym autorytetem organem Rady Europy), a w grudniu 2025 została wybrana jej przewodniczącą. Także w 2021 roku została członkiem zwyczajnym watykańskiej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych.

Laureatka wygłosiła wykład inauguracyjny na Colloquium Charitativum Novum, międzynarodowym spotkaniu intelektualistów nawiązującym do idei historycznego Colloquium Charitativum, które odbyło się w Toruniu w 1645 roku.

Wcześniej, w auli głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, prof. Cartabia w towarzystwie marszałka Piotra Całbeckiego i przewodniczącej sejmiku województwa Elżbiety Piniewskiej spotkała się z najlepszymi w tym roku szkolnym stypendystami samorządu województwa, uczniami szkół podstawowych, ogólnokształcących szkół średnich i szkół zawodowych, w którym wzięło udział 450 młodych ludzi.

Partnerem modułu jest Województwo Kujawsko-Pomorskie