Jest przełom w sprawie radioteleskopu pod Toruniem. Rząd podjął decyzję

Jeszcze kilka miesięcy temu przyszłość największego radioteleskopu w Polsce stała pod znakiem zapytania. Dziś wiadomo już, że radioteleskop RT-4 „Kopernik” w Piwnicach pod Toruniem nie zamilknie. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznało Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika ponad 630 tys. zł dotacji, co umożliwi kontynuowanie badań także w 2026 roku.

O problemach finansowych toruńskiego obserwatorium zrobiło się głośno na początku października 2025 roku. Wówczas poinformowano, że mimo bardzo wysokiej oceny wniosku - najwyższej kategorii A - radioteleskop nie otrzymał środków na dalszą działalność. Brak dofinansowania oznaczałby wstrzymanie pracy 32-metrowej anteny już od 1 stycznia, a w praktyce koniec wieloletnich programów badawczych.

Naukowcy alarmowali, że zagrożone są m.in. ponad 20-letnie obserwacje obłoków protogwiazdowych, monitoring źródeł szybkich błysków radiowych oraz międzynarodowa współpraca w ramach sieci VLBI. Stawką była nie tylko aparatura, ale także zespoły badawcze i pozycja Polski w globalnych projektach radioastronomicznych.

Temat szybko trafił do ogólnopolskich mediów i wywołał szeroką debatę. Do sytuacji odniósł się premier Donald Tusk, zapowiadając, że radioteleskop w Toruniu otrzyma finansowanie jeszcze przed końcem roku. Minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek podkreślał natomiast, że wniosek toruński został oceniony pozytywnie i nie został odrzucony, a jedynie oczekiwał na decyzję finansową.

Jak poinformowała Ewa Walusiak-Bednarek z biura prasowego UMK, uczelnia otrzymała nową decyzję ministerstwa, która uchyliła wcześniejsze rozstrzygnięcie i przyznała dotację podmiotową w wysokości 632 tys. zł na utrzymanie aparatury badawczej „Toruńska Stacja VLBI. Radioteleskopy 32 m i 15 m”.

Choć formalnie środki przyznano na 2025 rok, będą one mogły być wykorzystywane również w 2026 roku, co zapewnia ciągłość pracy obserwatorium. Uczelnia zapowiada już starania o finansowanie na kolejne lata.

Radioteleskop RT-4 „Kopernik” działa w Piwnicach od 1994 roku. Jego 32-metrowa czasza ważąca około 600 ton czyni go największym radioteleskopem w Polsce i jednym z najważniejszych instrumentów radioastronomicznych w Europie Środkowej. Służy do badań widm radiowych obiektów naszej Galaktyki, analizy ich składu chemicznego oraz obserwacji bardzo odległych obiektów spoza Układu Słonecznego.

Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach, założone w 1947 roku, od dekad stanowi jeden z filarów polskiej astronomii. Ośrodek prowadzi badania naukowe, działalność dydaktyczną i popularyzatorską. Oprócz części radiowej – obejmującej radioteleskopy RT-3 (15 m) i RT-4 „Kopernik” – dysponuje także nowoczesnymi teleskopami optycznymi oraz unikatowym astrografem Drapera, wypożyczonym z Harvard College Observatory.

Autor: Grzegorz Giedrys

Chcesz być na bieżąco z informacjami z Torunia i okolic? Obserwuj nas na Facebooku oraz Instagramie.