Radioteleskop pod Toruniem przestanie działać. „To wygląda na całkowitą zapaść kraju”

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie przyznało środków na działalność radioteleskopu RT4 w podtoruńskich Piwnicach. Zdaniem naukowców, to w praktyce oznacza koniec życia tego polskiego instrumentu.

Radioteleskop RT4 z Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach pod Toruniem to największa antena tego typu w Polsce i jeden z najważniejszych instrumentów badawczych w kraju. 32-metrowa konstrukcja bierze udział w światowym systemie Very Long Baseline Interferometry – globalnej sieci, która łączy największe radioteleskopy, tworząc wspólny, potężny instrument obserwacyjny. Dzięki RT4 naukowcy z UMK uczestniczą w kilkudziesięciu projektach badawczych rocznie, a wyniki obserwacji trafiają do czołowych czasopism naukowych, takich jak "Science" i "Nature Astronomy".

Podczas inauguracji roku akademickiego rektor UMK prof. Andrzej Tretyn wyraził obawy, że rząd zamierza zmniejszyć publiczne finansowanie polskiej nauki. - Szczególnie trudne do zaakceptowania jest wstrzymanie strumieni finansowania dla unikatowej aparatury badawczej, takiej jak Optyczny Zegar Atomowy czy największy w Europie Środkowo-Wschodniej radioteleskop – opowiadał w swoim inauguracyjnym przemówieniu. – Obawiamy się, że podobne cięcia finansowe dotkną również naszą świętującą 50-lecie istnienia Stację Polarną na Spitsbergenie, najdalej na północ wysuniętą polską placówkę badawczą. Rozumiemy współczesne potrzeby naszego kraju i doceniamy wysiłki Ministerstwa, ale musimy też z całą mocą przypominać, że nie ma lepszej inwestycji niż badania naukowe na najwyższym międzynarodowym poziomie.

Więcej szczegółów pojawiło się na Facebooku na stronie Radioteleskop Live. Według administratorów, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie przyznało środków na działalność RT4 na kolejne trzy lata. Wcześniej co roku mogło liczyć na 600 tys. zł dotacji rocznie. - Oznacza to, że od 1 stycznia przyszłego roku 32-m radioteleskop RT4 UMK pod Toruniem być może wstrzyma swoją aktywność, co w praktyce by oznaczało koniec życia tego polskiego instrumentu – tłumaczą naukowcy. - Długofalowy, ponad 20-letni projekt obserwacji obłoków protogwiazdowych w pasmach masera metanolowego, czy uruchomione w ostatnich latach monitorowanie źródeł szybkich błysków radiowych zostaną zakończone, grupy naukowe najpewniej się rozpadną. O globalnej współpracy w ramach obserwacji interferometrycznych VLBI nie wspominamy, bo to codzienność.

Jednocześnie podkreślili, że w konkursie na ministerialną dotację otrzymali dobre recenzje i najwyższe noty. Ale to nie wystarczyło. - Senat UMK nawet wydał stosowną uchwałę m.in. w naszej sprawie. Możemy jedynie dodać, że w konkursie na 186 wniosków infrastrukturalnych pozytywnie oceniono 175 a środki dostało tylko 11. Wygląda to na całkowitą zapaść kraju, jeśli chodzi o finansowanie infrastruktury badawczej – czytamy na Facebooku.

Władze Instytutu Astronomii UMK wysłały pismo z prośbą o zmianę decyzji. - Mamy nadzieję relatywnie szybko dostać odpowiedź z MNiSW. Całość generalnie wygląda dość dziwnie i smutnie, bo jeszcze niedawno (w 2020) nasz teleskop przeszedł remont powierzchni i malowanie. Jak widać, nawet okładki „Nature Astronomy” nie pomagają... – kończą administratorzy.

Podczas rozmowy w Sejmie z reporterem TVN24 Radomirem Witem minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek przyznał, że istnieje szansa na dodatkowe środki finansowe.

– Złożono 186 wniosków, a dostępne fundusze pozwoliły na wsparcie zaledwie 11 projektów. Wniosek toruńskiej uczelni uzyskał bardzo wysoką ocenę, jednak uplasował się na 36. miejscu. Robimy wszystko, by środki się znalazły. Pracujemy nad tym i wierzę, że do końca roku będę mógł przekazać dobre wiadomości – zapowiedział minister Kulasek.

Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Piwnicach zostało założone w 1947 roku. Znajduje się około 13 kilometrów na północ od Torunia, w miejscowości Piwnice. Jest częścią Instytutu Astronomii UMK i należy do najważniejszych ośrodków badań astronomicznych w Polsce.

W obserwatorium prowadzone są prace naukowe, dydaktyczne oraz działania popularyzujące wiedzę o kosmosie. Ośrodek dysponuje bogatym zapleczem technicznym, w tym m.in. astrografem Drapera – wypożyczonym z Harvard College Observatory na sto lat – a także teleskopami Schmidta-Cassegraina o średnicy 90 cm i Cassegraina o średnicy 60 cm.

Część radiowa obserwatorium obejmuje dwa duże instrumenty: radioteleskop RT-3 o średnicy 15 metrów, uruchomiony w 1979 roku, oraz RT-4 „Kopernik”, 32-metrową antenę działającą od 1994 roku, będącą największym radioteleskopem w Europie Środkowej.

Autor: Grzegorz Giedrys

Chcesz być na bieżąco z informacjami z Torunia i okolic? Obserwuj nas na Facebooku oraz Instagramie.